Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng xe ủi XCMG

Nguyên lý cấu tạo và vai trò của lưỡi ủi trên xe XCMG

Để nắm vững Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng xe ủi XCMG, cần hiểu rõ cấu tạo của lưỡi ủi nghiêng và vai trò của xi lanh điều khiển. Lưỡi ủi nghiêng là công cụ chính để xúc, đẩy và san vật liệu, đòi hỏi sự kiểm soát chính xác góc nghiêng lưỡi và cơ cấu nâng thủy lực để đạt được hiệu suất công việc tối đa.

Cấu tạo cơ bản của lưỡi ủi và cơ cấu nâng

Lưỡi ủi của xe XCMG thường là loại lưỡi ủi nghiêng (Angle Blade) hoặc lưỡi ủi đa năng (U-Blade/Semi-U Blade), được làm từ thép chịu mài mòn cao. Lưỡi ủi được gắn vào khung xe thông qua một hệ thống thanh đẩy và xi lanh điều khiển thủy lực. Cơ cấu nâng thủy lực bao gồm các xi lanh chính để nâng/hạ lưỡi ủi và các xi lanh phụ để điều chỉnh góc nghiêng lưỡi. Hiệu suất của toàn bộ quá trình ủi phụ thuộc vào khả năng làm việc của xi lanh điều khiển.

Vai trò của xi lanh điều khiển và góc nghiêng lưỡi

Xi lanh điều khiển thủy lực là bộ phận thực hiện mọi điều chỉnh áp lực lên lưỡi ủi. Chúng cho phép người vận hành thay đổi vị trí nâng/hạ lưỡi (sâu/cạn) và góc nghiêng lưỡi (Tilt Angle). Góc nghiêng lưỡi là yếu tố quyết định khả năng cắt, xúc và vận chuyển vật liệu. Việc điều chỉnh áp lực trong xi lanh điều khiển phải mượt mà để tránh làm xô vật liệu.

Phân loại các kiểu ủi và nguyên lý tải trọng

Các kỹ thuật ủi cơ bản trên xe ủi XCMG gồm:

• Ủi thẳng
• Ủi nghiêng
• Ủi húc (ripping)

Mỗi phương pháp yêu cầu cách thiết lập góc nghiêng lưỡi ủi và cân bằng tải khác nhau. Nguyên lý tải trọng tập trung vào việc phân phối hợp lý trọng lượng và lực đẩy của xe ủi XCMG lên lưỡi ủi và bề mặt làm việc. Đồng thời, lực kéo cần được duy trì ở mức phù hợp để thắng sức cản của vật liệu nhưng vẫn đảm bảo xích không bị trượt, giúp quá trình thi công diễn ra ổn định và hiệu quả.

Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi để đạt hiệu suất tối ưu

Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng là tập hợp các thao tác nhằm tối ưu hóa khả năng cắt và đẩy vật liệu. Điều này bao gồm điều chỉnh áp lực chính xác, lựa chọn góc nghiêng lưỡi phù hợp, và làm chủ cơ cấu nâng thủy lực để giảm hao mòn lưỡi ủi.

Điều chỉnh góc nghiêng lưỡi (Tilt Angle)

• Lựa chọn góc nghiêng lưỡi là bước đầu tiên và quan trọng nhất khi bắt đầu ủi.
• Lưỡi ủi nghiêng thường được đặt ở góc 30-45 độ so với mặt đất khi đào và xúc ban đầu.
• Đối với vật liệu mềm (cát, đất xốp), góc nghiêng lưỡi nhỏ hơn giúp tăng khả năng xúc và đẩy.
• Đối với vật liệu cứng (đất sét khô, đá), cần góc nghiêng lưỡi lớn hơn (góc cắt gắt hơn) để tăng khả năng cắt.

Kỹ thuật điều chỉnh áp lực và chiều sâu ủi

• Điều chỉnh áp lực trong cơ cấu nâng thủy lực quyết định chiều sâu ủi.
• Khi bắt đầu ủi, người vận hành cần hạ lưỡi ủi từ từ và điều chỉnh áp lực để lưỡi ủi cắt một lớp vật liệu mỏng và đồng đều.
• Tránh hạ lưỡi ủi quá sâu đột ngột vì điều này sẽ gây quá tải, làm trượt xích, và tăng hao mòn lưỡi ủi.
• Sử dụng xi lanh điều khiển để duy trì một chiều sâu ủi ổn định trong suốt quá trình đẩy.

Vận hành lưỡi ủi nghiêng (Angling and Tilting)

Lưỡi ủi nghiêng cho phép vật liệu được đẩy lệch sang một bên, rất phù hợp trong các công việc mở đường hoặc san lấp mặt bằng. Việc điều chỉnh góc nghiêng lưỡi được thực hiện thông qua xi lanh điều khiển phụ, giúp người vận hành kiểm soát hướng đẩy linh hoạt hơn. Khi áp dụng kỹ thuật ủi nghiêng, cần đặc biệt chú ý đến cân bằng tải do trọng tâm và lực đẩy của xe bị thay đổi. Thực hiện đúng thao tác sẽ hạn chế tình trạng vật liệu tích tụ quá nhiều trước lưỡi ủi, từ đó nâng cao hiệu quả và độ an toàn khi thi công.

Phân phối tải trọng và cân bằng tải khi vận hành

Phân phối tải trọng và cân bằng tải là yếu tố an toàn và hiệu suất chính trong Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng. Người vận hành phải liên tục điều chỉnh áp lực và góc nghiêng lưỡi để tránh trượt xích, giảm hao mòn lưỡi ủi, và duy trì lực kéo tối đa.

Kỹ thuật cân bằng tải để tránh trượt xích

Cân bằng tải là kỹ thuật giúp duy trì lực đẩy hiệu quả nhất mà vẫn tránh hiện tượng trượt xích trong quá trình vận hành. Trượt xích thường xảy ra khi áp lực tác động lên lưỡi ủi vượt quá khả năng lực kéo của xe ủi XCMG. Khi nhận thấy tốc độ máy giảm đột ngột hoặc xích có dấu hiệu trượt, người vận hành cần chủ động nâng nhẹ lưỡi ủi để giảm tải. Sau khi lực đẩy và độ bám ổn định trở lại, hạ lưỡi ủi từ từ nhằm tiếp tục cắt và đẩy vật liệu một cách hiệu quả.

Kiểm soát tải trọng và tốc độ di chuyển

• Tải trọng vật liệu trước lưỡi ủi phải được kiểm soát liên tục.
• Nếu tải trọng quá lớn, nên giảm chiều sâu ủi (thông qua cơ cấu nâng thủy lực) hoặc rẽ nhánh vật liệu sang hai bên.
• Tốc độ di chuyển phải được giữ ổn định và phù hợp với tải trọng; tốc độ quá cao sẽ làm giảm khả năng cắt và cân bằng tải.
• Sử dụng hộp số và bộ chuyển đổi mô-men xoắn đúng cách để tối ưu lực kéo.

Giảm hao mòn lưỡi ủi và bộ phận chuyển động

• Hao mòn lưỡi ủi là không thể tránh khỏi, nhưng có thể giảm thiểu bằng cách điều chỉnh áp lực và góc nghiêng lưỡi phù hợp.
• Tránh ủi vào các vật cứng (đá lớn, bê tông) ở tốc độ cao.
• Sử dụng lưỡi ủi nghiêng để giảm ma sát và tải trọng tập trung.
• Thường xuyên kiểm tra và thay thế các mép cắt và góc lưỡi đã bị mòn để duy trì hiệu suất cắt.

Các yếu tố kỹ thuật chuyên sâu và an toàn

Ngoài Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng, người vận hành cần nắm vững các yếu tố kỹ thuật chuyên sâu và nguyên tắc an toàn. Việc hiểu rõ về xi lanh điều khiển và cơ cấu nâng thủy lực giúp giải quyết các vấn đề phức tạp và đảm bảo điều chỉnh áp lực chính xác.

Kiểm tra hệ thống xi lanh điều khiển thủy lực

• Xi lanh điều khiển và toàn bộ cơ cấu nâng thủy lực phải được kiểm tra rò rỉ và áp suất làm việc định kỳ.
• Dầu thủy lực bẩn hoặc mức dầu thấp sẽ làm giảm khả năng điều chỉnh áp lực chính xác.
• Nếu xi lanh điều khiển bị rò rỉ, lưỡi ủi sẽ tự động hạ xuống hoặc nghiêng, gây mất cân bằng tải.
• Đảm bảo các ống dẫn và khớp nối thủy lực được siết chặt và không bị nứt.

Kỹ thuật ủi theo đường dốc và góc nghiêng

• Khi ủi lên dốc, cần giảm tải trọng bằng cách nâng lưỡi ủi cạn hơn và tăng góc nghiêng lưỡi (góc cắt).
• Khi ủi xuống dốc, cần sử dụng trọng lượng xe để tăng lực cắt, nhưng vẫn phải kiểm soát tốc độ để tránh trôi.
• Luôn duy trì cân bằng tải tốt nhất khi làm việc trên mặt đất không bằng phẳng.
• Tránh ủi ngang qua các sườn dốc quá nghiêng để đảm bảo an toàn và cân bằng tải.

An toàn vận hành và tầm nhìn

• Đảm bảo tầm nhìn cabin luôn rõ ràng, đặc biệt là quan sát được mép lưỡi ủi.
• Khi lùi xe, luôn quan sát phía sau và sử dụng còi báo hiệu.
• Tuyệt đối không để người không liên quan vào khu vực làm việc của xe ủi XCMG.
• Việc điều chỉnh áp lực và góc nghiêng lưỡi phải được thực hiện khi xe ở trạng thái ổn định và an toàn.

Kết luận

Thành thạo Kỹ thuật điều khiển lưỡi ủi và phân phối tải trọng là kỹ năng thiết yếu để vận hành xe ủi XCMG hiệu quả. Việc làm chủ góc nghiêng lưỡi, điều chỉnh áp lực chính xác trong cơ cấu nâng thủy lực và cân bằng tải là chìa khóa. Áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giảm thiểu hao mòn lưỡi ủi và tối đa hóa năng suất ủi của xe.

Xem thêm:

• Cách kiểm tra và đảm bảo an toàn khi vận hành xe ủi XCMG tại công trường
• Tổng hợp lỗi thường gặp khi vận hành xe ủi XCMG và giải pháp xử lý nhanh
• Kinh nghiệm vận hành xe ủi XCMG đạt năng suất và tiết kiệm nhiên liệu