Cách nhận biết và xử lý lỗi hệ thống phanh máy xúc lật XCMG đảm bảo an toàn

Cách nhận biết và xử lý lỗi hệ thống phanh máy xúc lật XCMG là nội dung quan trọng giúp người vận hành và kỹ thuật viên chủ động đảm bảo an toàn trong suốt quá trình làm việc. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của hệ thống phanh và áp dụng biện pháp xử lý đúng kỹ thuật không chỉ hạn chế rủi ro tai nạn mà còn duy trì hiệu suất phanh ổn định, kéo dài tuổi thọ thiết bị.

Hệ thống phanh XCMG hoạt động như thế nào?

Hệ thống phanh dịch vụ kết hợp khí nén và dầu thủy lực, tác động lên 4 kìm đĩa (caliper) với đĩa phanh ướt đặt trong moayơ.

• Phanh đỗ hoạt động theo cơ chế lò xo ép, khí nén nhả.
• Luồng khí: bầu hơi → máy nén khí → van điều khiển → xi lanh phanh.
• Áp suất chuẩn: 0.65 – 0.85 MPa (theo đồng hồ taplo).

Các lỗi thường gặp và cách nhận biết

Trong quá trình vận hành máy xúc lật XCMG, hệ thống phanh thường chịu tải lớn và làm việc liên tục trong môi trường khắc nghiệt, vì vậy các lỗi phát sinh là khó tránh khỏi. Việc nhận diện đúng các lỗi thường gặp và dấu hiệu ban đầu sẽ giúp người vận hành kịp thời xử lý, trong đó lỗi má phanh mòn là nguyên nhân phổ biến nhất, tiềm ẩn nhiều rủi ro mất an toàn nếu không được kiểm tra và thay thế đúng thời điểm.

Lỗi má phanh mòn – Nguyên nhân phổ biến nhất gây mất an toàn

Khi má phanh đã mòn quá mức, lực ép lên đĩa phanh giảm mạnh, dẫn đến hiện tượng máy vẫn di chuyển dù đã đạp phanh hết hành trình.

Dấu hiệu nhận biết rõ ràng:

• Phanh phát ra tiếng kêu ken két chói tai, đặc biệt khi đạp gấp hoặc chạy dốc.
• Máy xúc lật trôi tự do trên dốc dù đã kéo phanh tay.
• Đèn cảnh báo ABS hoặc đèn phanh trên taplo sáng liên tục.

Nguyên nhân chi tiết: Độ dày lớp má phanh giảm xuống dưới 5 mm (theo tiêu chuẩn XCMG), do ma sát liên tục với đĩa phanh trong môi trường bụi bẩn, đá sỏi.

Cách kiểm tra nhanh trong 2 phút:

1. Đỗ máy trên nền phẳng, kéo phanh tay, chèn bánh an toàn.
2. Dùng đèn pin soi qua lỗ quan sát trên caliper (nếu có).
3. Nếu không thấy rõ, tháo 2 bu-lông M16 cố định caliper, lấy thước kẹp đo chính xác độ dày còn lại của má phanh.
4. So sánh với Catalogue XCMG: nếu dưới 5 mm → phải thay ngay lập tức.

Lỗi dầu phanh rò – Dấu hiệu “chết người” cần phát hiện sớm

Dầu phanh bị rò rỉ khiến áp suất trong hệ thống giảm đột ngột, phanh trở nên “mềm” và không còn tác dụng khi cần gấp.

Dấu hiệu nhận biết:

• Cần đạp phanh lún sâu hơn bình thường (gần chạm sàn).
• Xuất hiện vệt dầu màu đỏ/nâu dưới moayơ bánh xe hoặc trên mặt đất.
• Đèn báo mức dầu phanh trên taplo nhấp nháy hoặc sáng cố định.

Nguyên nhân sâu xa: Gioăng cao su trong xi lanh phanh chính/phụ bị lão hóa, nứt hoặc rách do nhiệt độ cao, áp suất lớn và dầu kém chất lượng.

Cách kiểm tra nhanh tại công trường:

1. Mở nắp bầu chứa dầu phanh (thường nằm gần bàn đạp).
2. Quan sát mức dầu: nếu dưới vạch MIN hoặc có bọt khí → hệ thống đã bị rò.
3. Kiểm tra toàn bộ đường ống dầu từ bầu chứa đến các xi lanh bánh xe, tìm điểm ướt hoặc nhỏ giọt.
4. Dùng giẻ lau sạch khu vực nghi ngờ, vận hành phanh vài lần → nếu dầu xuất hiện lại → xác định rò.

Lỗi đường ống khí nén rò – Làm phanh “yếu dần” theo thời gian

Hệ thống phanh khí nén của XCMG phụ thuộc hoàn toàn vào áp suất ổn định. Chỉ 1 vết rò nhỏ cũng khiến phanh phản hồi chậm, không đủ lực dừng máy.

Dấu hiệu nhận biết:

• Đồng hồ áp suất khí trên taplo chỉ dưới 0.6 MPa dù máy nén đã chạy đủ lâu.
• Phanh đạp có tiếng xì hơi, phản hồi chậm 1–2 giây.
• Máy nén khí hoạt động liên tục mà áp suất không tăng.

Nguyên nhân cụ thể: Ống cao su dẫn khí bị nứt do nắng nóng, va đập; hoặc mối nối, cổ dê bị lỏng sau thời gian rung lắc.

Cách kiểm tra nhanh bằng phương pháp dân gian:

1. Pha nước xà phòng loãng vào bình xịt.
2. Khởi động máy, để áp suất lên 0.8 MPa.
3. Xịt đều lên toàn bộ đường ống, van, mối nối từ bầu hơi đến xi lanh phanh.
4. Chỗ nào nổi bọt khí liên tục → chính xác là điểm rò → đánh dấu và xử lý ngay.

Lỗi bầu hơi yếu – Phanh đỗ “treo” không nhả

Bầu hơi là “trái tim” của hệ thống phanh khí nén. Khi bầu hơi tích nước hoặc lọc bẩn, áp suất không đủ để nhả phanh đỗ.

Dấu hiệu nhận biết:

• Kéo cần phanh tay xuống nhưng bánh xe vẫn khóa cứng, máy không di chuyển.
• Đèn cảnh báo áp suất thấp hoặc phanh đỗ sáng liên tục.
• Có tiếng xì hơi yếu từ van xả khi đạp phanh.

Nguyên nhân chi tiết: Van xả nước dưới bầu hơi bị đóng do quên xả định kỳ; hoặc lọc khí nén bị tắc bởi bụi, cặn dầu từ máy nén.

Cách kiểm tra và xử lý nhanh mỗi ca làm:

1. Tìm van xả nước hình núm cao su hoặc van vặn dưới đáy bầu hơi.
2. Mở van, xả hết nước + không khí trong 3–5 giây cho đến khi chỉ còn khí sạch.
3. Nếu vẫn yếu, tháo lọc khí nén (thường nằm ngay sau máy nén), rửa bằng khí nén hoặc thay mới.
4. Kiểm tra lại áp suất: phải đạt tối thiểu 0.65 MPa khi máy nóng.

Lỗi xi lanh phanh kẹt – Máy chạy lệch, mất kiểm soát

Khi piston trong xi lanh phanh bị kẹt, lực phanh chỉ tác động lên 1–2 bánh, khiến máy lệch hướng nguy hiểm khi phanh gấp.

Dấu hiệu nhận biết:

• Phanh kéo máy nghiêng sang một bên rõ rệt.
• Một bánh xe bị khóa cứng trong khi bánh kia vẫn quay.
• Có tiếng kêu lạch cạch từ moayơ khi thả phanh.

Nguyên nhân gốc rễ: Bụi bẩn, cát, đất khô tích tụ trong xi lanh do thiếu bảo dưỡng; hoặc mỡ bôi trơn bị khô sau thời gian dài không thay.

Cách kiểm tra nhanh tại chỗ:

1. Nâng bánh nghi ngờ bằng kích, quay tay bánh xe.
2. Đạp và nhả phanh nhiều lần → bánh nào không nhả hoặc kẹt → xi lanh lỗi.
3. Tháo nắp chụp cao su xi lanh, dùng đèn pin quan sát piston: nếu bẩn hoặc rỉ sét → cần vệ sinh ngay.

Hướng dẫn xử lý tại chỗ

Trong nhiều trường hợp, khi hệ thống phanh máy xúc lật XCMG xuất hiện dấu hiệu bất thường, người vận hành có thể thực hiện một số biện pháp xử lý tại chỗ để đảm bảo an toàn tạm thời và hạn chế hư hỏng lan rộng. Việc áp dụng đúng cách các bước kiểm tra và xử lý ban đầu sẽ giúp ổn định tình trạng phanh trước khi tiến hành bảo dưỡng hoặc sửa chữa chuyên sâu.

Xử lý má phanh mòn – Thay mới trong 45 phút, không cần gara

Thay má phanh là công việc bắt buộc khi độ dày dưới 5 mm. Thực hiện đúng quy trình giúp phanh hoạt động như mới.

Các bước chi tiết:

1. Đỗ máy trên nền phẳng, kéo phanh tay, chèn bánh bằng cục gỗ hoặc đá lớn.
2. Nâng gầu xúc lên cao, đặt giá đỡ an toàn.
3. Dùng cờ lê 17 tháo 2 bu-lông M16 cố định caliper (thường ở mặt trong moayơ).
4. Treo caliper lên móc để tránh làm đứt ống dầu.
5. Dùng dụng cụ đẩy piston nén piston về vị trí cũ (cẩn thận không làm xước xi lanh).
6. Tháo má phanh cũ, vệ sinh đĩa phanh bằng giấy nhám mịn.
7. Lắp má phanh mới chính hãng XCMG (Part number 250300297).
8. Lắp lại caliper, siết bu-lông bằng cờ lê lực (moment 120 Nm).
9. Bơm xả khí: một người đạp phanh liên tục 20–25 lần, người kia mở van xả khí ở caliper cho đến khi dầu ra đều, không còn bọt khí.
10. Kiểm tra hành trình phanh: đạp phải cứng, không lún.

Chi phí tham khảo: 2.5 triệu đồng/bộ 4 má chính hãng (bao gồm công thay).

Xử lý dầu phanh rò – Xả khí và thay gioăng trong 30 phút

Rò dầu phanh cần xử lý ngay để tránh mất phanh hoàn toàn.

Các bước thực hiện:

1. Chuẩn bị bộ xả khí chuyên dụng + bình dầu DOT3 mới.
2. Mở nắp bầu dầu, hút sạch dầu cũ (nếu lẫn nước hoặc bẩn).
3. Đổ đầy dầu DOT3 mới đến vạch MAX.
4. Một người ngồi cabin đạp phanh liên tục 30–40 lần.
5. Người thứ hai mở van xả khí ở từng caliper (bắt đầu từ bánh xa nhất), xả đến khi dầu ra đều, không bọt.
6. Nếu rò từ xi lanh, tháo xi lanh, thay gioăng cao su mới (Part number 803004064).
7. Siết chặt các mối nối, kiểm tra không rò nữa.
8. Đổ bổ sung dầu, đạp phanh thêm 10 lần để ổn định áp suất.

Lưu ý quan trọng: Tuyệt đối không dùng DOT5 hoặc dầu nhớt khác – sẽ làm hỏng toàn bộ gioăng cao su trong hệ thống.

Xử lý đường ống khí nén rò – Thay đoạn ống trong 15 phút

Ống khí nén rò chỉ cần thay đoạn ngắn là khắc phục được.

Các bước chi tiết:

1. Xả hết áp suất trong hệ thống bằng cách mở van xả bầu hơi.
2. Dùng dao cắt bỏ đoạn ống cao su bị nứt (cắt dư 5 cm mỗi bên).
3. Lắp co nối nhanh mới (loại chịu áp 1.0 MPa).
4. Đẩy ống vào co nối, siết chặt cổ dê inox (moment 8 Nm).
5. Khởi động máy nén khí, chờ áp suất lên 0.8 MPa.
6. Xịt nước xà phòng kiểm tra lại toàn bộ mối nối mới.
7. Nếu không còn bọt khí → vận hành thử phanh ở tốc độ thấp.

Xử lý bầu hơi yếu – Xả nước và thay van trong 10 phút

Bầu hơi tích nước là nguyên nhân hàng đầu gây yếu phanh đỗ.

Các bước thực hiện:

1. Đỗ máy trên nền phẳng, tắt động cơ.
2. Tìm van xả nước dưới đáy bầu hơi (thường là núm cao su hoặc van vặn).
3. Mở van, xả hết nước + không khí trong 3–5 giây cho đến khi chỉ còn khí sạch.
4. Nếu van xả bị tắc hoặc hỏng, thay van xả tự động mới (Part number 800901152).
5. Vệ sinh lọc khí nén bằng khí nén thổi ngược hoặc thay lọc mới.
6. Khởi động lại, kiểm tra áp suất đạt 0.65–0.85 MPa.

Xử lý xi lanh phanh kẹt – Vệ sinh và bôi trơn trong 20 phút

Xi lanh kẹt cần làm sạch để piston di chuyển trơn tru.

Các bước chi tiết:

1. Nâng bánh bị kẹt, tháo caliper ra khỏi đĩa phanh.
2. Tháo nắp chụp cao su ở đầu xi lanh.
3. Dùng kìm mũi nhọn kéo piston ra từ từ.
4. Rửa sạch piston và lòng xi lanh bằng xăng A92 hoặc dung dịch tẩy rửa chuyên dụng.
5. Lau khô hoàn toàn, kiểm tra không còn cát bụi.
6. Bôi một lớp mỡ lithium mỏng đều lên piston và gioăng.
7. Đẩy piston vào lại, lắp nắp chụp.
8. Lắp caliper, bơm xả khí, kiểm tra phanh không còn lệch.

Checklist bảo dưỡng hệ thống phanh XCMG

Bảo dưỡng hàng ngày – Chỉ 3 phút trước ca làm

• Kiểm tra áp suất khí nén trên đồng hồ taplo: phải ≥ 0.65 MPa.
• Kiểm tra mức dầu phanh DOT3 trong bầu chứa: luôn giữa MIN và MAX.
• Xả nước bầu hơi: mở van đáy 3–5 giây mỗi sáng.

Bảo dưỡng hàng tuần – Thực hiện cuối tuần

• Kiểm tra độ dày má phanh qua lỗ quan sát trên caliper (không cần tháo).
• Bôi trơn các chốt trượt của caliper bằng mỡ chịu nhiệt (mỡ lithium trắng).
• Kiểm tra độ căng ống khí nén, siết lại cổ dê nếu lỏng.

Bảo dưỡng định kỳ 500 giờ vận hành

• Thay toàn bộ dầu phanh DOT3 mới + xả khí toàn hệ thống.
• Thay lọc khí nén (nếu máy làm việc ở môi trường bụi cao).
• Kiểm tra đĩa phanh: nếu có vết rãnh sâu > 1 mm → mài phẳng hoặc thay.

Bảo dưỡng định kỳ 2000 giờ vận hành

• Thay toàn bộ má phanh 4 bánh (chính hãng XCMG).
• Thay đĩa phanh nếu độ dày dưới mức quy định trong catalogue.
• Kiểm tra và thay thế toàn bộ gioăng xi lanh nếu có dấu hiệu lão hóa.

Công cụ cần chuẩn bị – Đầu tư 1 lần, dùng mãi mãi

• Bộ xả khí phanh chuyên dụng – giá khoảng 450.000 đồng (bao gồm bình dầu + ống dẫn).
• Đồng hồ đo áp suất khí nén cầm tay – giá khoảng 120.000 đồng (đo chính xác 0–1.6 MPa).
• Cờ lê lực điều chỉnh – giá khoảng 280.000 đồng (siết bu-lông moment chuẩn).

Kết luận

Nhận biết sớm và xử lý đúng kỹ thuật các lỗi hệ thống phanh máy xúc lật XCMG là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn trong quá trình vận hành và thi công. Việc thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật của hãng không chỉ giúp hạn chế rủi ro tai nạn mà còn duy trì hiệu quả phanh ổn định, kéo dài tuổi thọ thiết bị. Chủ động chăm sóc hệ thống phanh chính là giải pháp bảo vệ người vận hành, máy móc và tiến độ công việc một cách bền vững.

FAQ – Giải đáp nhanh

Má phanh XCMG dùng được bao lâu?

Trung bình 2000–2500 giờ khi làm việc trên đá sỏi, có thể lên 4000 giờ nếu chủ yếu xúc đất mềm, tải nhẹ.

Dùng loại dầu phanh nào là an toàn nhất?

Chỉ dùng DOT3 hoặc DOT4 chính hãng XCMG, tuyệt đối không lẫn nước, dầu nhớt hoặc DOT5.

Phanh kêu ken két phải làm sao?

99% là má phanh đã mòn dưới 5 mm → dừng máy ngay, thay má mới, không chạy thêm dù chỉ 1 ca.

Máy không nhả phanh đỗ, phải làm sao?

Áp suất khí dưới 0.6 MPa → xả nước bầu hơi → kiểm tra máy nén khí → thay van xả nếu hỏng.

Làm sao biết hệ thống phanh đạt chuẩn ISO 3450?

Thực hiện bài test: từ tốc độ 40 km/h trên đường phẳng, phanh dừng máy hoàn toàn trong khoảng cách dưới 6 mét. Hoặc test thực tế: máy đầy tải trên dốc 15°, phanh giữ máy không trôi.

Cần hỗ trợ kỹ thuật 24/7?

Liên hệ ngay Hotline Máy Xúc XCMG – Tập đoàn 911: 0944 911 911

Xem thêm: 

• Nguyên nhân và giải pháp khắc phục rò rỉ dầu thủy lực máy xúc lật XCMG
• Cách xử lý tình trạng mất áp suất hệ thống nâng gầu máy xúc lật XCMG
• Nguyên nhân khiến motor di chuyển máy xúc lật XCMG hoạt động yếu